Fokko Wientjes (DSM): “De wereld is maakbaarder dan we wel eens denken.“
Grote veranderingen, grote kansen
De wereld over vijftien jaar? DSM ziet grote veranderingen. Nederlandse bedrijven hebben een goede uitgangspositie om daarvan te profiteren. The Resource Revolution is aangebroken.
De grote lijnen zijn duidelijk: de wereldbevolking zal blijven groeien, het economisch zwaartepunt verschuift , mensen worden ouder, wereldwijd groeit de welstand en daarmee de middenklasse, de trek naar de steden is onomkeerbaar. Wat betekenen deze ontwikkelingen in de dagelijkse praktijk? Fokko Wientjes, Head Corporate Sustainablity & Public Private Partnerships, kijkt daarnaar vanuit een duurzaamheidsperspectief. De bevolkingsgroei heeft grote gevolgen voor de voedselvoorziening, de energievoorziening, het verbruik van grondstoffen en het klimaat. “Machtsverhoudingen veranderen. Niet alleen omdat Azië en Afrika sterk in opkomst zijn, maar ook omdat steden steeds groter en daarmee steeds belangrijker worden. Er zijn nu tientallen steden met een inwonertal van meer dan tien miljoen. De burgemeester van zo’n stad is een machtsfactor van belang. Energieopwekking, watervoorziening en afvalverwerking worden in toenemende mate stedelijke aangelegenheden.”
De dreigende schaarste aan grondstoffen brengt een compleet nieuwe dynamiek op gang. Het zoeken naar alternatieven geeft een krachtige impuls van vernieuwing en innovatie. McKinsey heeft de term ‘The Resource Revolution’ gemunt, die erop neer komt dat het slimmer omgaan met de behoefte aan hulpbronnen een nieuwe fase van economische groei in gang kan zetten. “Je moet anders kunnen denken. Als we afspreken dat we over vijf jaar 10% minder energie willen verbruiken, kun je elk jaar twee procent verminderen. Dan verandert er fundamenteel weinig; het is minder van hetzelfde. Maar als je gaat nadenken hoe je in een keer tien procent kunt besparen, kom je tot radicalere oplossingen.” De wordingsgeschiedenis van DSM laat zien dat radicale keuzes lonend zijn. Het bedrijf is in 1902 begonnen als kolenmijn. Van de toenmalige concurrenten bestaat er geen een meer. Om te kunnen voortbestaan heeft DSM zich een aantal malen opnieuw uitgevonden: van mijnbouw via basischemie en polymeren naar het life science en performance materials bedrijf dat het nu is.
Licht als dienst
DSM heeft een aantal hoofdthema’s gedefinieerd die voortkomen uit bovenstaande ontwikkelingen. Die zijn onder meer: de circulaire economie, waarin veel meer aandacht komt voor lifecyclemanagement en hergebruik van halffabricaten en eindproducten, maar ook ‘anders omgaan met bezit’. “In toenemende mate, met name in stedelijke omgevingen met een hoogopgeleide bevolking, zien we dat gebruik en bezit los van elkaar komen te staan. Huren, leasen, delen of lenen van goederen neemt een hoge vlucht. Leveranciers gaan daar op inspelen. Vroeger kocht je een lamp, binnenkort neem je een abonnement op ‘licht’. De leverancier zorgt er dan voor dat je goede verlichting hebt, inclusief de daarvoor benodigde elektriciteit. Hij heeft er belang bij dat het geleverde lichtsysteem duurzaam en energiezuinig is want dat scheelt in zijn winst.” Door zoveel mogelijk slimmigheid in apparatuur te stoppen, wordt het mogelijk het systeem te optimaliseren en de levensduur te verlengen door eenvoudigweg een software-upgrade uit te voeren. “In de automobielindustrie zie je dat soort dingen al gebeuren. Deze ontwikkeling vraagt een nieuwe manier van denken en nieuwe business modellen. Nog steeds is de drijfveer ‘zoveel mogelijk wasmachines verkopen’. Dat wordt ‘abonnementen verkopen op het gebruik van een state-of-the-art wasmachine’. Van product naar dienst dus.”
Nieuwe KPI’s
Om de veranderingen te versnellen, is een mentaliteitsverandering nodig. Het verleggen van incentives is een belangrijke succesfactor, net als het beëindigen van het silodenken. Hoe dat werkt, laat de landbouwsector zien. “De landbouw levert naast de voedingsindustrie in toenemende mate aan andere sectoren, bijvoorbeeld energie en farmacie. Organisch afval wordt opeens een grondstof.” Het compleet in kaart brengen van de ’Cost-of-Ownership’ helpt om een helderder begrip te krijgen van de kosten en opbrengsten van producten en diensten. Compleet in die zin dat ook de productiekosten, milieubelasting en sloopkosten worden opgenomen. “Dat vraagt om andere KPI’s, Key Performance Indicators.” Ook door aanpassingen in het belastingstelsel kunnen incentives worden verlegd, bijvoorbeeld door belasting te heffen op het gebruik van materialen in plaats van op arbeid en grondstoffen, en door efficiency en duurzaamheid te belonen.
Voeding en gezondheid zijn sectoren waar grote vernieuwingen te verwachten zijn. Grote doorbraken zijn ook hard nodig, omdat we steeds ouder worden en voldoende eten ter beschikking willen hebben voor alle bewoners van deze aarde, met aandacht voor kwaliteit, zoals voldoende vitaminen en mineralen. Het is belangrijk dat daarvoor nieuwe allianties en netwerken tot stand komen. DSM draagt daar nadrukkelijk aan bij, door zelf nieuwe samenwerkingen aan te gaan, maar ook door op Non Governmental Organization (NGO)-niveau genomen initiatieven met raad, daad en geld te ondersteunen. Zo speelt DSM een belangrijke rol in het World Food Program van de Verenigde Naties, waar DSM bijdraagt aan het oplossen van tekorten aan micro-nutriënten. Samen bereiken ze al meer dan 16 miljoen begunstigden met verbeterde nutritionele voeding. “Nieuwe modellen van samenwerking ontstaan, niet alleen tussen organisaties, maar ook tussen individuen en organisaties. Mensen hoeven niet meer zo nodig in vast dienstverband te werken. Bedrijven zullen veel meer in kaart moeten brengen welke competenties ze wanneer en waar nodig hebben. De mensen met die competenties hoeven niet op de payroll te staan. ” Steeds uitgebreidere, steeds lossere samenwerkingsverbanden met steeds meer partijen kunnen alleen slagen bij goede informatievoorziening en supply chain management. “’What you measure is what you get’. Het meetbaar en zichtbaar maken van gedrag, prestaties en locatie neemt een hoge vlucht. The Internet of Things zal grote veranderingen voortbrengen. De wereld is maakbaarder dan we wel eens denken. Bij lastige issues zie je wereldwijd samenwerking en de wil problemen op te lossen. Maar dan moeten ze wel goed en op het juiste moment op de agenda komen. Dat geldt ook voor productontwikkeling. We zijn hier bezig met producten die hun tijd nu ver vooruit zijn maar die hun eigen vraag zullen creëren als het zover is.”
Mentaliteitsverandering
Welke raad geeft Wientjes aan het Nederlandse bedrijfsleven, in het licht van de grote veranderingen die we de komende tijd wereldwijd zullen meemaken? “We hebben in Nederland tal van bedrijven die wereldwijd echt voorop lopen. In de voedingsindustrie en in de maakindustrie, in landbouw, chemie en farmacie. Bedrijven met een bedrijfsvoering waarin duurzaamheid een vaste plaats heeft ingenomen. Wat dat betref is de uitgangspositie van Nederland erg goed. Alleen is er ook een maatschappelijke mentaliteitsverandering nodig. We zitten in een soort kramp dat het niet goed met ons gaat. We moeten naar een positieve, ambitieuze mindset zien te komen: ‘We gaan de toekomst naar onze hand zetten’. De kansen zijn er, het is nu zaak door te pakken en te investeren. Ga uit van je sterktes, en durf destructief te denken over je eigen business: ‘wat is je bestaansrecht over tien, vijftien jaar?’ Dat opent de ogen voor de talloze nieuwe mogelijkheden die er zijn.“
[twitter_follow username=”http://twitter.com/lothprwriting” count=”false” language=”en”][fblike showfaces=”false” width=”450″ verb=”like” font=”arial”][linkedin_share][google_plusone size=”standard” annotation=”none” language=”English (UK)”]